Nginx

Nginx açıq mənbəli veb server proqramıdır: brauzerdən gələn sorğuları qəbul edib sayt səhifələrini ziyarətçiyə çatdırır. Bundan əlavə reverse proxy (arxa serverlərin qarşısında duran vasitəçi), load balancer (yük paylayıcı) və keş serveri kimi də istifadə olunur. 2004-cü ildə Igor Sysoev tərəfindən yaradılıb və hazırda dünyanın ən çox istifadə olunan veb serverlərindən biridir.

Əsas fərq arxitekturadadır: Apache ənənəvi olaraq hər bağlantı üçün ayrıca proses və ya thread istifadə edir, Nginx isə hadisə əsaslı (event-driven) modellə az resursla on minlərlə bağlantını idarə edir. Buna görə statik fayllar və yüksək trafik altında Nginx adətən daha az yaddaş sərf edir. Apache isə .htaccess faylları və zəngin modul sistemi ilə paylaşımlı hostinqdə daha çevik hesab olunur; bir çox layihədə ikisi birlikdə də işlədilir.

Reverse proxy: ziyarətçi ilə əsl tətbiq serveri arasında duran vasitəçi serverdir; onu binanın resepsiyasına bənzətmək olar. Ziyarətçi sorğusu əvvəlcə Nginx-ə gəlir, Nginx onu lazımi arxa serverə (məsələn, Next.js və ya Django tətbiqinə) ötürür və cavabı geri qaytarır. Bu, SSL-i bir yerdə idarə etməyə, arxa serverləri gizlətməyə və trafiki paylamağa imkan verir.

Səbəb event-driven (hadisə əsaslı) və asinxron arxitekturadır: Nginx hər ziyarətçi üçün ayrıca proses açmır, əvəzində bir neçə işçi prosesin hər biri minlərlə bağlantını növbə ilə, gözləmə vaxtlarını boş keçirmədən idarə edir. Nəticədə yaddaş istifadəsi az, cavab müddəti isə yüksək yüklənmədə belə sabit qalır. Statik faylları (şəkil, CSS, JS) birbaşa diskdən çatdırması da sürətə əlavə töhfə verir.

Bəli, Nginx-in açıq mənbəli versiyası tamamilə pulsuzdur və liberal BSD-2-Clause lisenziyası ilə paylanır: kommersiya layihələrində sərbəst istifadə oluna bilər. F5, Inc. şirkətinin əlavə funksiyalar (aktiv monitorinq, dəstək) təklif edən ödənişli "Nginx Plus" məhsulu da var. Adi biznes saytlarının böyük əksəriyyəti üçün pulsuz versiya tam kifayətdir.

Nginx konfiqurasiyasında SSL sertifikatı və açar faylının yolu göstərilir, 443 portu üzərində şifrəli bağlantı aktivləşdirilir və HTTP sorğuları HTTPS-ə yönləndirilir. Praktikada ən geniş yayılmış yol Let's Encrypt-in pulsuz sertifikatları ilə certbot alətindən istifadədir: o, sertifikatı avtomatik alır və vaxtı bitməmiş yeniləyir. Düzgün qurulmuş HTTPS həm ziyarətçi məlumatını qoruyur, həm də Google sıralamasına müsbət təsir edir.

Load balancing: gələn sorğuların bir neçə server arasında paylanmasıdır ki, heç biri həddindən artıq yüklənməsin. Nginx bunu daxili funksiya kimi dəstəkləyir: round-robin (növbə ilə), ən az bağlantısı olan serverə yönləndirmə və digər üsullarla işləyə bilir. Kiçik saytlar üçün adətən tələb olunmur, amma trafik artdıqda və ya fasiləsizlik kritik olduqda vacib hala gəlir.

W3Techs kimi statistika mənbələrinə görə Nginx illərdir Apache ilə birlikdə dünyanın ən çox istifadə olunan iki veb serverindən biridir və internetdəki saytların böyük hissəsinə xidmət göstərir. Netflix, Cloudflare və bir çox iri texnologiya şirkətləri infrastrukturlarında Nginx-dən və ya onun üzərində qurulmuş həllərdən istifadə etmişdir. Bu geniş yayılma həm illərlə sınaqdan çıxmış etibarlılıq, həm də bol sənədləşmə və icma dəstəyi deməkdir.

Xeyr, onlar fərqli işləri görür: Node.js/Next.js və Django tətbiq qatıdır, biznes məntiqini icra edir, Nginx isə onların qarşısında duran veb server/reverse proxy-dir. Tipik sxemdə tətbiq daxili portda çalışır, Nginx isə xarici trafiki qəbul edib ona ötürür, SSL-i və statik faylları öz üzərinə götürür. Yəni Nginx bu texnologiyaların rəqibi yox, tamamlayıcısıdır.

Praktikada bu o deməkdir ki, saytınız daha sürətli açılır, HTTPS ilə qorunur və kampaniya günlərində trafik artımına daha dözümlü olur. Resurslara qənaət sayəsində eyni server gücü ilə daha çox ziyarətçiyə xidmət etmək mümkündür: bu da hostinq büdcəsinə təsir edir. Sizin bu detalları bilməyiniz şərt deyil; bunu saytınızı quran komanda, məsələn SaytPro kimi studiyalar server tərəfində sizin üçün qurur.

SaytPro öz VPS serverlərində hər müştəri saytının qarşısında Nginx-i reverse proxy kimi qurur: Next.js frontend və Django backend arxa planda işləyir, Nginx isə HTTPS-i, domen yönləndirmələrini və statik faylların çatdırılmasını idarə edir. SSL sertifikatları Let's Encrypt vasitəsilə avtomatik yenilənir.