Domen və hostinq kimin adınadır: sayt təhvil alındıqdan sonra illik xərc və girişlər

Sayt təhvil verilir, ünvan brauzerdə açılır, hər şey işləyir. Bir il sonra qeydiyyatın bitdiyi barədə xəbərdarlıq e-poçtu gəlir, amma sizin qutunuza yox. Bəzən heç kimin qutusuna gəlmir, çünki qeydiyyatda göstərilən ünvan çoxdan işdən çıxmış əməkdaşın şəxsi poçtudur. Sayt bir səhər açılmır və sual məhz o gün verilir: domen kimin adınadır.

Bu yazı təhvildən sonrakı iki mövzudan danışır: kim nəyin sahibidir və ildə nə qədər pul gedir. Domenin, hostinqin və serverin nə olduğunu təkrar izah etmirik, onu veb sayt nədir yazısındaki "saytın üç ayrı hissəsi" bölməsində açmışıq. Burada söhbət sahiblikdən, girişlərdən və ikinci ildən başlayan xərcdən gedir.

Ayırmaya diqqət edin. Saytın hazırlanması birdəfəlik işdir, onun qiymətini Azərbaycanda veb sayt qiymətinin açıq cədvəlində göstərmişik. Domen və hostinq isə birdəfəlik alış deyil, onlar ildən ilə davam edən abunədir. Təkliflərdə bu iki rəqəm çox vaxt bir yerdə görünür, büdcədə isə ayrı sətirlərdə olmalıdır.

Qısa cavab

Domen və hostinq biznesin öz adına qeydiyyata alınmalıdır, icraçının adına yox. Təhvildə beş giriş sizə verilir: domen qeydiyyatçısının paneli, hostinq paneli, saytın idarəetmə paneli, Google Analytics ilə Search Console və kodun nüsxəsi. SaytPro layihələrində domen, 1 illik VPS hostinq və SSL sertifikatı qiymətə daxildir, ikinci ildən hostinq və dəstək ildə 120 ₼, təhvildən sonra isə 2 ay rəsmi zəmanət və texniki dəstək işləyir.

Domen və hostinq kimin adına olmalıdır

Cavab qısadır: sizin, yəni sifarişçi şirkətin adına. Bunun bir səbəbi var. Domen heç vaxt tam mülkiyyətə keçmir, siz onu illik ödənişlə icarəyə götürürsünüz. İcarə müqaviləsində kimin adı yazılıbsa, ünvanın taleyini o həll edir. Ödəniş dayanan gün ünvan azad olur və onu istənilən üçüncü şəxs götürə bilər.

Qeydiyyatda üç ayrı sahə var və onları qarışdırmaq ən çox yayılan səhvdir.

Sahə	Nə deməkdir	Kim olmalıdır
Registrant (sahib)	Domenin hüquqi sahibi, qərar verən tərəf	Sizin şirkətiniz
Admin contact	Qeydiyyat, yeniləmə və dəyişikliklərin bildirildiyi şəxs	Sizin korporativ e-poçtunuz
Technical contact	DNS və server parametrlərini quran tərəf	İcraçı ola bilər, bu normaldır

İcraçının texniki əlaqə sahəsində olması problem deyil, əksinə praktikdir. Problem onun registrant sahəsində olmasıdır. Bu halda sayt işləyir, ünvan isə sizin deyil. Agentlik dəyişmək istəyəndə, ödənişdə mübahisə yarananda və ya şirkət fəaliyyətini dayandıranda ünvan sizinlə birlikdə getmir.

Hostinq üçün eyni qayda işləyir, amma burada risk bir az fərqlidir. Hostinq hesabı icraçının adına və onun kart məlumatı ilə ödənilirsə, xidmət bir gün susur və siz nə serveri görürsünüz, nə fayllarınızı. Ona görə VPS server hesabı da biznesin adına açılır, ödəniş üsulu isə biznesin öz kartı olur.

Bu detal kiçik görünür, amma bazarın aşağı pilləsində saytların böyük hissəsi məhz buna görə sahibsizdir. 200 manatlıq sayt ilə 2 000 manatlıq saytın fərqini yazanda bunu ayrıca qeyd etmişdik: ucuz təkliflərdə domen tez-tez icraçının hesabında, sayt isə pulsuz platformanın alt domenində qalır.

Host və domain nədir, fərqi nədədir

Üç anlayış üç ayrı işi görür və üçü üçün üç ayrı ödəniş var.

• Domen saytın ünvanıdır, məsələn sizinsirket.az. İllik ödənişlidir.
• Hostinq faylların saxlandığı serverdir. İllik və ya aylıq ödənişlidir.
• SSL sertifikatı ünvanın yanındaki kilidi verir və məlumatı şifrələyir. Onsuz brauzer saytı təhlükəsiz saymır.

Sadə müqayisə: domen ünvandır, hostinq binadır, SSL isə qapının kilidi. Üçü birlikdə işləyəndə sayt açılır. Biri ödənilmədikdə sayt işləməsini dayandırır, amma hər birinin dayanması fərqli görünür. Domen bitəndə ünvan tapılmır. Hostinq bitəndə ünvan işləyir, səhifə açılmır. SSL bitəndə səhifə açılır, brauzer isə xəbərdarlıq ekranı göstərir.

Sayt təhvil alındıqdan sonra illik xərc nə qədərdir

Aşağıdaki cədvəl SaytPro layihələrinə aiddir, rəqəmlər qiymət səhifəmizdə göstərilənlərlə eynidir.

Xərc maddəsi	Birinci il	İkinci ildən	Kimin adına
Domen	Qiymətə daxildir	Hostinq və dəstək birlikdə 120 ₼/il	Sizin şirkətiniz
VPS hostinq	Qiymətə daxildir		Sizin şirkətiniz
SSL sertifikatı	Qiymətə daxildir		Sizin domeniniz
Texniki dəstək	Təhvildən sonra 2 ay pulsuz	İllik paketin içində	Müqavilə ilə
Məzmun yenilənməsi	Özünüz edirsiniz	Özünüz edirsiniz	Panel girişi sizdə
SEO işi (istəyə bağlı)	Ayrıca xidmətdir	700 ₼/ay-dan	Ayrıca müqavilə

Yəni birinci il ərzində saytın üstündən əlavə abunə çıxmır, ikinci ildən isə bilinən bir rəqəm başlayır. Mətni, qiyməti və məhsulu idarəetmə panelindən özünüz dəyişirsiniz, bunun üçün ayrıca ödəniş yoxdur. SEO xidməti isə saytın xərci deyil, ayrı bir işdir: onun öz aylıq büdcəsi və öz ölçmə dövrü var.

Təklifləri müqayisə edirsinizsə, üç sualı yazılı verin: domen kimin adına qeydiyyata alınır, hostinq neçə ilə ödənilib, ikinci ildən illik xərc nə qədərdir. Cavab yazılı təklifdə görünmürsə, rəqəm sonradan üzə çıxır. Bu üç sual brif şablonumuzun səkkizinci bölməsində onsuz da var.

Ucuz təkliflərdə gizlənən xərc adətən platformanın aylıq abunəsidir. Pulsuz sayt yaratmaq yazısında göstərdiyimiz kimi, pulsuz planda sayt platformanın alt domenində qalır və abunə dayandığı gün bağlanır. Orada illik xərc sıfır deyil, sadəcə ödəniş sizin əlinizdən çıxır.

Təhvildə nə almalısınız: beş giriş və bir nüsxə

Təhvil faylların göndərilməsi deyil. Təhvil girişlərin sizin adınıza keçməsidir. Aşağıdaki siyahını təhvil günü bənd-bənd yoxlayın.

Giriş	Nə üçün lazımdır	Necə yoxlanılır
Domen qeydiyyatçısının paneli	Ünvanın yenilənməsi, DNS, kilid	Öz şifrənizlə daxil olun, sahib adını görün
Hostinq və ya server paneli	Fayllar, baza, e-poçt	Daxil olun, saytın qovluğunu görün
Saytın idarəetmə paneli	Mətn, qiymət, məhsul, xəbər	Bir səhifədə mətni dəyişib yadda saxlayın
Google Analytics və Search Console	Trafik datası və indeksləmə	Hesabda rolunuz "sahib" olsun
Kodun nüsxəsi	İcraçı dəyişəndə işi davam etdirmək	Arxiv və ya repoya giriş alın

Beşinci bənd ən çox atlanan bənddir. Kodun nüsxəsi olmayanda yeni icraçı işə sıfırdan başlayır və siz ikinci dəfə ödəyirsiniz. Bu, hazır sayt alanda deyil, agentlik dəyişəndə üzə çıxır.

Təhvildən sonra iki texniki addım atın: bütün panellərdə şifrəni özünüz dəyişin və mümkün olan hər yerdə iki faktorlu təsdiqi aktivləşdirin. Girişlər sizin əlinizə keçəndən sonra onların icraçıda qalıb qalmadığı artıq sizin məsələnizdir.

Bir qeyd: girişləri ilk yazışmada, adi mesajla göndərməyin. Sayt sifarişi prosesində onlar müqavilədən sonra, ayrıca və təhlükəsiz kanalla ötürülür.

Domenin kimin adına olduğunu necə yoxlamalı

Bunu on dəqiqəyə özünüz yoxlaya bilərsiniz, icraçıdan soruşmağa ehtiyac yoxdur.

1. Açıq qeydiyyat bazasına baxın. .az və onun alt uzantıları (.com.az, .net.az, .org.az) üçün rəsmi axtarış whois.az ünvanındadır. Beynəlxalq uzantılar, məsələn .com üçün ICANN-ın lookup xidməti işləyir. IANA-nın kök reyestrində .az zonasının idarəçisi IntraNS kimi göstərilir, qeydiyyat xidmətlərinin ünvanı isə whois.az-dır.
2. Panelə öz şifrənizlə daxil olun. Sahiblik sənəddə yox, panelə girişdə yoxlanılır. Şifrəni yalnız icraçı bilirsə, praktikada idarəetmə onun əlindədir.
3. Yeniləmə xəbərdarlığının hansı poçta gəldiyini soruşun. Qeydiyyatçı bitmə tarixindən əvvəl bildiriş göndərir. O bildiriş sizin korporativ poçtunuza gəlmirsə, ünvanın müddəti sizin nəzarətinizdən kənardadır.

Üç qırmızı bayraq: qeydiyyatda göstərilən e-poçt şəxsi gmail ünvanıdır, avtomatik yeniləmə söndürülüb, domen kilidi açıq qoyulub. Köçürmənin qaydaları və icazəsiz köçürmə halında nə edilməli olduğu ayrı bir mövzudur, onu domen köçürülməsi səhvi yazısında açmışıq. Beynəlxalq uzantılarda prosesin özü ICANN-ın köçürmə qaydaları ilə tənzimlənir və hər addımda sahibin təsdiqi tələb olunur.

Texniki dəstək bitəndən sonra nə olur

SaytPro-da təhvildən sonra 2 ay rəsmi zəmanət və texniki dəstək işləyir, bu müddət müqavilədə yazılır. Həmin 2 ayda kod və işləmə ilə bağlı xətalar əlavə ödəniş olmadan düzəldilir.

Dəstəyin nə demək olmadığını da yazaq, çünki gözlənti burada fərqlənir. Dəstək mövcud saytın işləməsinə aiddir: xəta, server, sertifikat, qırılan səhifə. Yeni səhifə, yeni bölmə və ya yeni funksiya isə yeni işdir və ayrıca qiymətlənir. Bu ayırma sayt hazırlanmasının müddət qrafikində də eynidir: əhatəyə daxil olan iş və sonraya qalan iş əvvəldən iki siyahıya bölünür.

İki ay bitəndən sonra üç variantınız var.

Variant	Nə olur	Kimə uyğundur
İllik hostinq və dəstək paketi	Server, yeniləmə və nüsxə bizdə qalır, 120 ₼/il	Saytı işlək saxlamaq kifayətdirsə
Paket və üstünə aylıq SEO	Texniki hissə plus məzmun və görünmə işi	Saytdan müştəri gözləyirsinizsə
Hər şeyi öz komandanıza götürmək	Girişlər sizdə, məsuliyyət də sizdə	Daxili texniki adamınız varsa

Üçüncü variant tamamilə normaldır, bir şərtlə: ödənişlərin təqvimi kimdəsə yazılı olmalıdır. Praktikada sayt ən çox ona görə bağlanır ki, ödəniş üçün cavabdeh adam təyin edilməyib. Bir nəfərin təqvimində iki tarix olsun: domenin bitmə tarixi və hostinqin bitmə tarixi.

Ödənişin layihənin özündə necə bölündüyünü ayrıca yazmışıq. Hissə-hissə ödəniş işə başlama və təhvil arasındaki pulun yolunu göstərir. Bu yazı isə təhvildən sonrakı yolu.

Hansı xidmətdə nə daxildir

Domen, 1 illik hostinq və SSL bütün veb layihələrimizə daxildir, fərq saytın növündə və həcmindədir.

Layihə	Başlanğıc qiymət	Birinci ilə daxildir
Landing page	800 ₼-dən	Domen, 1 illik hostinq, SSL, 2 ay dəstək
Korporativ sayt	1 300 ₼-dən	Domen, 1 illik VPS hostinq, SSL, 2 ay dəstək
Onlayn mağaza	2 500 ₼-dən	Domen, 1 illik VPS hostinq, SSL, 2 ay dəstək

Hansı növün sizə lazım olduğuna qərar verməmisinizsə, korporativ sayt ilə landing page müqayisəsinə baxın. Onlayn mağazada bir bənd ayrıca diqqət tələb edir: ödəniş şlüzü bankla sizin adınıza bağlanır, yəni o hesab da icraçının deyil, biznesin adına olur. Onlayn mağaza saytı səhifəsində bu şərtlər sadalanıb.

Tez-tez verilən suallar

Domen kimin adına yazılmalıdır?

Sifarişçi şirkətin adına. Qeydiyyatın registrant sahəsində sizin şirkətinizin adı, admin contact sahəsində isə sizin korporativ e-poçtunuz olmalıdır. İcraçı yalnız texniki əlaqə sahəsində qala bilər, bu normaldır və DNS işlərini asanlaşdırır.

Domen həmişəlik alınır, yoxsa hər il ödənilir?

Hər il ödənilir. Domen mülkiyyət deyil, illik icarədir. Ödəniş dayandığı gün ünvan azad olur və başqası onu qeydiyyata ala bilər. Ona görə avtomatik yeniləmə aktiv olmalıdır.

Sayt təhvil alındıqdan sonra ildə nə qədər ödəyəcəyəm?

SaytPro layihələrində birinci il domen, hostinq və SSL qiymətə daxildir. İkinci ildən hostinq və dəstək ildə 120 ₼ təşkil edir. SEO və reklam ayrıca xidmətdir, saytın illik xərcinə daxil deyil.

Domenin kimin adına olduğunu necə bilim?

.az uzantıları üçün whois.az saytında ünvanı yoxlayın, .com kimi beynəlxalq uzantılar üçün ICANN-ın lookup xidmətindən istifadə edin. Sonra qeydiyyatçının panelinə öz şifrənizlə daxil olmağa çalışın. Panelə girə bilmirsinizsə, sənəddə adınızın olması praktikada kifayət etmir.

Hostinq icraçının hesabındadırsa nə risk var?

Üç risk var. Ödəniş onun kartından gedir və bir gün dayana bilər, siz nə fayllara, nə bazaya çıxış əldə edə bilmirsiniz, agentlik dəyişəndə köçürmə onun razılığından asılı olur. Ona görə server hesabı biznesin adına açılır.

Texniki dəstək 2 ay bitəndən sonra sayt dayanır?

Xeyr. Sayt işləməyə davam edir, dayanan yalnız pulsuz dəstək müddətidir. Ondan sonra illik hostinq və dəstək paketi ilə davam etmək, aylıq SEO paketi ilə genişləndirmək və ya hər şeyi öz komandanıza götürmək mümkündür.

Dəstək müddətində hansı işlər pulsuzdur?

Mövcud saytın işləməsi ilə bağlı olan hər şey: xətalar, server və sertifikat məsələləri, qırılan səhifə və formalar. Yeni səhifə, yeni bölmə və yeni funksiya isə yeni işdir, o ayrıca qiymətlənir.

Köhnə saytım var, domen isə keçmiş əməkdaşın adınadır. Nə edim?

Əvvəlcə qeydiyyat bazasında sahib adını və e-poçtu yoxlayın, sonra köçürmə üçün yazılı razılıq alın. Bu addım yeni sayta başlamazdan əvvəl edilməlidir, çünki köçürmə öz təqvimi ilə gedir və layihənin son gününə saxlanan hər bürokratik addım təhvil tarixini uzadır.

Növbəti addım

Bir cümlə ilə: sayt sizin adınıza olanda o, biznesin aktividir, başqasının adına olanda isə icarədir. Fərq sayt işləyəndə görünmür, agentlik və ya əməkdaş dəyişəndə görünür.

Təxmini məbləği qiymət kalkulyatorunda yoxlaya bilərsiniz. Başlanğıc qiymətlər belədir: landing page 800 ₼, korporativ sayt 1 300 ₼, onlayn mağaza 2 500 ₼. Hər üçünə domen, 1 illik hostinq və SSL daxildir, təhvildən sonra 2 ay rəsmi zəmanət və texniki dəstək işləyir, ikinci ildən isə hostinq və dəstək ildə 120 ₼ olur. 2023-cü ildən bəri bu şərtlərlə 120-dən çox layihə təhvil vermişik, onların bir hissəsi portfolioda görünür.

Mövcud saytınızın girişlərini yoxlamaq və ya yenisini planlamaq üçün veb sayt hazırlanması səhifəsinə baxın, sualınızı isə əlaqə səhifəsindən yazın. Domen və hostinq şərtlərini yazılı təklifin içində, adı ilə göstəririk: kimin adına qeydiyyat, neçə illik ödəniş, ikinci ildən nə qədər. Təhvil günü isə girişləri bənd-bənd yoxlayırıq, çünki təhvil faylların verilməsi deyil, açarın verilməsidir.